Bir çox inkişaf etmiş ölkələrdə universitetlər və elmi-tədqiqat müəssisələri əməkdaşlarının nəşrlərini daxili akademik informasiya sistemlərində qeydiyyata alırlar. Bu platformalarda müəllifin hansı jurnalda nəşr olunduğu, hansı istiqamətdə tədqiqat apardığı, məqalənin istinad göstəriciləri, layihələrdə iştirakı və digər elmi fəaliyyəti haqqında məlumatlar toplanır. Bu cür sistemlər elmi fəaliyyətin planlaşdırılması, hesabatlılıq və akademik inkişaf üçün mühüm alət hesab olunur.

Qardaş Türkiyədə istifadə olunan AVESİS və universitetlərin daxili akademik informasiya platformaları buna nümunədir. Oxşar sistemlər Avropa və digər ölkələrin bir çox ali təhsil müəssisələrində də fəaliyyət göstərir. Onların əsas məqsədi elmi fəaliyyət üzərində senzura yaratmaq deyil, elmi nəticələri sistemləşdirmək, qiymətləndirmək və akademik inkişafı dəstəkləməkdir.

Azərbaycanda isə əksər universitetlərdə alimlərin beynəlxalq elmi fəaliyyətini vahid sistem üzərindən izləməyə imkan verən müasir platformalar mövcud deyil. Nəticədə müxtəlif statistik məlumatlar hazırlanır, lakin bu göstəricilərin hansı elmi nəticələrə əsaslandığını və onların ölkənin elmi inkişafına necə töhfə verdiyini qiymətləndirmək çətinləşir.

İlin sonunda adətən xaricdə dərc olunmuş məqalələrin sayı ilə bağlı statistik göstəricilər təqdim edilir. Lakin təkcə nəşrlərin sayını göstərmək elmi inkişafın tam mənzərəsini əks etdirmir. Daha vacib suallar meydana çıxır: bu məqalələr hansı jurnallarda çap olunub, onların elmi keyfiyyəti necədir, hansı problemləri araşdırır, nə qədər istinad alır və beynəlxalq akademik mühitdə hansı təsirə malikdir?

Müasir elmin qiymətləndirilməsi artıq yalnız məqalələrin sayı ilə məhdudlaşmır. Nüfuzlu beynəlxalq təcrübədə tədqiqatın keyfiyyəti, jurnalın səviyyəsi, istinad göstəriciləri, açıq elmi resurslarda görünürlüğü və cəmiyyətə təsiri də əsas meyarlar hesab olunur.

Digər mühüm məsələ universitetlərin elmi inkişaf strategiyası ilə bağlıdır. Bir çox hallarda müəlliflərin əsas motivasiyası şəxsi akademik göstəricilərini artırmaq olur. Bu, təbii və başadüşüləndir. Lakin universitetlərin və elmi müəssisələrin institusional elmi inkişafı da paralel şəkildə diqqətdə saxlanılmalıdır. Güclü universitet yalnız ayrı-ayrı alimlərin uğuru ilə deyil, vahid elmi siyasət, beynəlxalq əməkdaşlıq və keyfiyyətli nəşr strategiyası ilə formalaşır.

Yerli elmi jurnalların vəziyyəti də ayrıca diqqət tələb edir. Azərbaycanda beynəlxalq standartlara uyğun fəaliyyət göstərən, geniş akademik auditoriyaya çıxışı olan jurnalların sayının artması vacibdir. Güclü milli elmi jurnallar həm yerli tədqiqatların keyfiyyətini yüksəldir, həm də ölkənin elmi nüfuzunun beynəlxalq səviyyədə möhkəmlənməsinə xidmət edir.

Bu baxımdan, ölkədə vahid elmimetrik platformanın yaradılması məqsədəuyğun addım ola bilər. Belə sistem vasitəsilə alimlərin elmi fəaliyyəti, nəşrləri, istinadları, layihələri və digər akademik göstəriciləri vahid məkanda toplanar. Bu, həm universitet rəhbərlərinə, həm dövlət qurumlarına, həm də tədqiqatçılara daha dolğun analitik məlumat əldə etməyə imkan verər.

Belə bir platformanın əsas prinsipləri şəffaflıq, obyektivlik və beynəlxalq akademik standartlara uyğunluq olmalıdır. Məqsəd tədqiqatların məzmununa müdaxilə etmək deyil, ölkənin elmi potensialını daha dəqiq qiymətləndirmək, elmi siyasətin planlaşdırılmasını gücləndirmək və qərarların etibarlı məlumatlara əsaslanmasını təmin etməkdir.

Azərbaycan elminin qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri yalnız daha çox məqalə dərc etmək deyil, həm də bu nəticələri sistemli şəkildə izləmək, təhlil etmək və elmi inkişaf strategiyasını etibarlı məlumatlar əsasında formalaşdırmaqdır. Müasir elm yalnız statistik rəqəmlərlə deyil, keyfiyyət, şəffaflıq və davamlı inkişaf prinsipləri ilə qiymətləndirilir.