Elmi jurnalların adında kobud səhvlər: peşəkarlıq, yoxsa məsuliyyətsizlik?
Elmi jurnalın adı onun vizit kartıdır. Oxucu, müəllif, rəyçi və beynəlxalq indekslər ilk növbədə jurnalın adını görür. Əgər həmin adın ingilis dilində yazılışında və ya termin seçimində kobud səhvlər varsa, bu, təkcə dil problemi deyil, həm də redaksiyanın peşəkarlığı və elmi məsuliyyəti haqqında ciddi suallar yaradır.
Son illərdə Azərbaycanda bəzi elmi jurnalların ingiliscə adlarında terminoloji uyğunsuzluqlara rast gəlinir. Xüsusilə manuscript, paper və article anlayışlarının eyni məna daşıdığı düşünülür və onların hamısı "məqalə" kimi qəbul edilir. Halbuki bu terminlər akademik nəşriyyat sistemində müxtəlif məna çalarlarına malikdir.
Manuscript müəllif tərəfindən hazırlanmış və hələ nəşr olunmamış elmi mətndir. O, redaksiyaya təqdim edilmiş, rəy prosesində olan və ya müəllif tərəfindən üzərində işlənən variantı ifadə edir.
Article isə rəy prosesini uğurla başa vurmuş, redaksiya tərəfindən qəbul edilərək elmi jurnalda dərc olunmuş elmi əsərdir. Beynəlxalq akademik nəşriyyatda jurnal nəşrləri üçün ən geniş istifadə olunan termin məhz article hesab olunur.
Paper anlayışı isə daha geniş məna daşıyır. Bu termin həm elmi tədqiqat işi, həm jurnal məqaləsi, həm də konfrans məruzəsi üçün işlədilə bilər. Termin seçimi istifadə olunduğu kontekstdən asılıdır. Buna görə də paper sözünü yalnız konfrans materialı kimi təqdim etmək düzgün yanaşma hesab edilmir.
Bu terminlər arasındakı fərqləri bilməmək sadəcə dil qüsuru deyil. Bu, akademik nəşriyyat prinsiplərinin kifayət qədər mənimsənilmədiyini göstərir. Xüsusilə elmi jurnalın adında və ya rəsmi internet səhifəsində belə səhvlərin olması beynəlxalq akademik mühitdə redaksiyanın etibarlılığına mənfi təsir göstərir.
Daha düşündürücü məqam isə odur ki, bəzən bu cür səhvlərə məhz xarici dillər üzrə ixtisaslaşmış ali təhsil müəssisələrinin elmi jurnallarında rast gəlinir. Xarici dillərin tədrisi ilə məşğul olan universitetin öz jurnalının adını və ya akademik terminologiyasını düzgün təqdim edə bilməməsi təbii olaraq suallar doğurur. Çünki elmi jurnal yalnız məqalələrin toplandığı platforma deyil, həm də universitetin beynəlxalq akademik simasını əks etdirən əsas göstəricilərdən biridir.
Bu cür səhvləri texniki çatışmazlıq və ya resurs azlığı ilə izah etmək mümkün deyil. Elmi jurnalın adı, ISSN məlumatları, müəllif qaydaları, etik siyasəti və beynəlxalq təqdimatı redaksiyanın birbaşa məsuliyyətidir. Bunlar təsadüfi hazırlanmış mətnlər deyil, illərlə istifadə olunan rəsmi akademik sənədlərdir.
Dünyanın aparıcı elmi jurnallarına nəzər saldıqda bunu aydın görmək mümkündür. Onların adları, terminologiyası və təqdimat üslubu uzunmüddətli akademik strategiyanın nəticəsidir. Burada hər söz, hər ifadə və hər termin beynəlxalq standartlara uyğun seçilir. Çünki elmi nəşrdə etibar məhz bu xırda görünən detallardan başlayır.
Azərbaycan elmi jurnallarının beynəlxalq indekslərdə daha uğurlu təmsil olunması üçün yalnız keyfiyyətli məqalələr kifayət etmir. Redaksiya siyasəti, akademik dil, terminoloji dəqiqlik və peşəkar təqdimat da eyni dərəcədə vacibdir. Elmi jurnalın adı belə beynəlxalq standartlara cavab vermirsə, həmin jurnalın elmi nüfuzu barədə müsbət təsəvvür formalaşdırmaq çətin olur.
Elm dəqiqlik üzərində qurulur. Terminologiyada yol verilən kiçik görünən səhvlər belə, bütövlükdə elmi mədəniyyətə və akademik etibara təsir göstərir. Buna görə də hər bir elmi jurnalın redaksiyası nəşr etdiyi məqalələr qədər, özünü necə təqdim etdiyinə də eyni məsuliyyətlə yanaşmalıdır.